Gjergj Fishta

I pari shkrimtar shqiptar i propozuar për çmim nobel, prozator, poet, përkthyes. "Militant i letërsisë shqipe" - cilësuar nga Lasgush Poradeci. "Poet kombëtar i shqitarëve" - Eqerem Çabej. Më 1913 botoi librin "Mrizi i Zanave" dhe pas 35 vjet pune, më 1937 nxorri "Lahuta e Malcis", një vëllim prej 17 000 vargjesh, që u cilësua si Iliada shqiptare ose Bibla e lëvruesve të shqipes.
Ishte kryetar i kongresit të Manastirit dhe propozimi i tij fitoi në unifikimin e alfabetit të gjuhës shqipe. Në tetor 1913 nxjerr revistën "Hylli i drites", ndërsa më 23 tetor 1913 shpalos flamurin kombëtar në kishën e Shkodrës, duke e lidhur atë me drita me xhaminë, për të treguar unitetin mes shqiptarëve. Gjergj Fishta mori shumë medalje të ndryshme nga populli i Shkodrës, i Beratit, mbreti i Austrisë, nga Greqia dhe Turqia.

--------------------------------------------------

Gjergj Fishta nacque a Fishta [Albania] nel 1871 (morì a Scutari nel 1940), era un frate francescano, partecipò attivamente alla vita politica del suo paese: nel 1921-1924 fu deputato al primo parlamento albanese, nel 1930 rappresentò l'Albania alla conferenza interbalcanica a Atene. Il governo post-bellico lo condannò all'ostracismo, ma dagli albanesi in esilio (in occidente) fu considerato poeta nazionale, capace di fondere mito e ideale cristiano, storia e tradizioni popolari. Le sue raccolte risentono della forte spiritualità e del profondo legame con la vita contadina del loro autore: Canti spirituali (1906), Il meriggio delle Muse (1913), L'asino di Babatasi (1923), il poema epico Il liuto della montagna (1937). Anche nel teatro l'i spirazione religiosa si alterna a toni epico-lirici: Giuda Macca beo (1920), San Luigi Gonzaga (1927), Odissea (1931).

SHQYPNIJA

Edhè hâna do t' a dije,
Edhè dielli do t' két pá,
Se per qark ksaj rrokullije,
Si Shqypnija 'i vend nuk ká !
Fusha t' gjâna e kodra t' blera,
Zijes s' mnershme larg kû âsht droja,
Me gaz t' vet ktû i veshë Prendvera,
Si t' Parrizit t' larmet shtroja.
Nen nji qiellë perherë t' kullueme,
N' rreze e n' dritë pershkue unjí,
Bjeshkë e male të blerueme
Si vigâj shtiellen n' ajrí.
Ke ato bjeshkë e ke ato male
Kroje t' kjarta e t' cemta gurra,
Tue rrëmbye nper mriza hale,
Gurgullojn nper rrâjë e curra.
Mbi ato male e bjeshkë kreshnike
Léjn mande' ata djelm si Zâna,
Armët e t' cillvet, p'rherë besnike,
Janë permendë nder fise t' tana.
Atje léjn, po Toskë e Gegë,
Si dy´ rreze n' flakë t' nji dielli:
Si dy´ rrfé, qi shkojn tue djegë,
Kúr shkrepë rêja nalt prej qielli.
Oh! Po, e din i prûjtë anmiku,
Se âsht rrfé zogu i Shqyptarit,
Rijtun gjakut kah çeliku
N' dorë t' ktij shndritë per vend t' të Parit.
Ato male të madhnueshme,
Ato, po, kanë mûjtë me pá
Se sa forca e pafrigueshme
N' turr t' Shqyptarit pît ka rá.
Dridhet toka e gjimon deti,
Ndezen malet flakë e shkndija,
Ka' i frigueshëm, si termeti,
Atje rrmben kû e thrret Lirija.
Lume e shé para atij ngelin,
I a lshojn udhen dete e male;
Mbretent fjalen s' mund t' i a shkelin,
Turrin ferri s' mund t' i a ndale.
Shkundu pluhnit, prá, Shqypní,
Ngrehe ballin si mbretneshë,
Pse me djelm, qi ngrofë ti n' gjí,
Nuk mund t' quhesh, jo, robneshë.
Burrë Shqyptár kushdo i thotë vetit,
Qi zanát ka besë e fé,
Per Lirí, per fron të Mbretit
Me dhânë jeten ka bâ bé.
Sy per sy, po, kqyr anmikun;
Perse djemt, qi ti ke ushqyue,
S' i ka pá, jo, kush tue hikun:
Friga e dekës kurr s' i ka thye,
Kaq të bukur, kaq të hieshme
Perendija t' fali i Amshueshem,
Sá 'dhe deka âsht per ty´ e shieshme:
N' gjí t' and vorri âsht i lakmueshem.
Po, edhè hâna do t' a dije,
Edhè dielli do t' két pá,
Se per qark ksaj rrokullije,
Si Shqypnija 'i vend nuk ká !
Rrnosh e kjosh, prá moj Shqypní,
Rrnosh e kjosh gjithmonë si vera,
E me dije e me Lirí
Per jetë t' jetës të rrnoftë ty´ ndera.

VEPRAT EPIKE:
Lahuta e Malsisë
Mois Golemi i Dibers e Deli Cena

VEPRAT SATIRIKE:
Anzat e Parnasit
Gomari i Babatasit
Taralloqja e Ballkanit

VEPRAT LIRIKE:
Mrizi i zanavet
Vallja e parrizit
Pika voeset

VEPRAT DRAMATIKE:
Sh' Françesku i Asizit (vëllaznia)
Sh' Luigji Gonzaga
Baritë e Betlemit
Juda Makabé
Odisea
Shqyptari i gjytetnuem
Shqyptarja e gjytetnueme
Ifigenija n' Aulli
Jerina ase Mbretnesha e luleve

SHKRIME TJERA:
Parathânia e Kanunit Lek Dukagjinit