Fotografia : Mandi Koçi, një fotograf i harruar - Qerim Vrioni

Posted by Anonymous on 6/3/2007 17:21:12 (700 reads)

Mandi Koçi - një fotograf i harruar Qerim Vrioni ___________________________________________ MANDI KOÇI – NJË FOTOGRAF I HARRUAR Me rastin e 95-vjetorit të lindjes Qerim Vrioni Mandi Adham Koçi, kineast i shquar, i njohur më tepër me emrin shoqëror dhe artistik, Maku, është lindur në Voskopojë të Korçës më 12 janar 1912. Shkollën fillore e ka kryer në fshatin e lindjes, në vitin 1930 ishte nxënës në Liceun e Korçës, e një vit më vonë punon si artizan në një punishte që bënte kapele po në atë qytet. Nga viti 1933 deri në 1936, Maku mëson profesionin e fotografit në Greqi. Me t’u kthyer në atdhe, hap në Korçë studion e parë fotografike me ndriçim elektrik në vend. Po në atë vit, 1936, merr pjesë në lëvizjen sindikaliste dhe fotografon pamje nga Demostrata e famëshme e bukës, foto të cilat sot janë me vlera të veçanta historike dhe dokumentare. Më vonë, nga fundi i viteve ’30, Mandi Koçi, fillon të bashkohet me veprimtaritë politike të Grupit Komunist të Korçës, duke ndihmuar sidomos me studion fotografike jo vetëm me profesionin e tij. Në vitin 1942, Maku ndodhet në formimin e Brigadës I në Vithkuq ku edhe fotografon ceremonin e përurimit të saj, foto që përfaqësojnë momente të rëndësishme të Luftës Nacional Çlirimtare. Këto fotografi të Mandi Koçit, janë riprodhuar me qindra herë në albume dhe kataloge për të dokumentuar pjesë të historisë, por edhe që janë retushuar duke “shkulur” prej tyre figura historike të shquara, që u shpallën tradhëtarë të partisë. Në këtë kohë ai kryente detyrën e fotografit të Shtabit të Përgjithshëm Partizan e duke lënë disa foto të botuara vazhdimisht pas vitit 1944, por gjithmonë jetime, pa emrin e krijuesit të tyre, praktikë fare e zakonshme për diktaturen komuniste. Në vitin 1943, Maku arrestohet nga italianët për veprimtari antifashiste dhe burgoset në Porto Palermo (Himarë) e më pas në Ponzia (Itali). 28 Nëntori 1944, e gjen në Tiranë. Një vit më vonë emërohet përgjegjës i laboratorit fotografik të Agjensisë Telegrafike Shqiptare, e më pas në Agjensinë Shqiptare të Filmave. Gjatë vitit 1946, e në fillim të vitit 1947, Maku xhiron së bashku me kineaste çekë, jugosllavë, rusë, e më pas edhe i pavarur, disa kinoditarë kryesisht me tematikë politike e propagandistike. Viti 1947, shënon për Makun, hapjen e ekspozitës vetjake fotografike në Moskë (Rusi), që përbën të parën ekspozitë të këtij lloji jashtë vendit. Në atë kohë, ai studionte për kinooperator si forcë artistike-krijuese e ardhshme për kinostudion që po ndërtohej në Tiranë. Po në atë vit (1947), ai martohet në Moskë me rusen Rozalia Kazakova ( më vonë Koçi), e cila ishte bashkëautore e fjalorit të parë shqip-rusisht. Nga martesa sollen ne jete një vajzë. Ndërkohë ai kishte filluar të përdorte lirshëm aparatin kinematografik, kështu që po atë vit 1947, ka xhiruar dokumentarin e parë “1 Maj 1947”. Më 1951, Maku shkon përsëri në Rusi për specializim, gjithmonë për kinematografi, ku shquhet jo vetëm për intuitë teknike, por edhe për prirje të veçantë artistike. Prej vitit 1954 deri 1960, Maku xhiron rreth 15 filma dokumentarë dhe punon si operatorë (drejtor fotografie) në filmin me metrazh të shkurtër “Qeshim me Veten Tonë” (me skenar të Dionis Bubanit), e më pas i filmit të parë artistik shqiptar me metrazh të plotë “Tana”, 1957 (të cilin e përfundoi S. Musha). Në vitin 1960, përjashtohet nga kinostudioja “Shqiperia e Re”, arrestohet nga Sigurimi i Shtetit dhe dënohet për politikë me 20 vjet burgim, shkaku gruaja ruse, etiketa agjitacion-propagande. Pas kryerjes së dënimit , del nga burgu, në të cilin e kishin futur ata që ishin fëmijë kur Maku aktivizohej me komunistat korçarë, i shkatërruar fizikisht dhe shpirtërisht në vitin 1980. 2-3 vitet e fundit në liri, Maku kineasti dhe fotografi i talentuar, i kalon në një azil pleqsh, ku mbyll jetën i vetmuar, i braktisur dhe i harruar, ai i cili jetoi tre regjime dhe u burgos nga të tre për bindje politike. Mandi Koçi, njihet nga pak njerëz si një nga fotografët shqiptarë më të shquar të mezit të shekullit XX. Ai është dalluar sidomos për temën sociale dhe politike, e për ironi, kjo e fundit ja shpërbleu me vuajtje, mohim dhe harrim deri në ndarjen përfundimtare, çfilitëse dhe mjerane nga jeta në vitin 1982. Këto rreshta le të shërbejnë si homazh për Mandi Koçin, një njeri idealist (pavarësisht se ideali ishte tërësisht i gabuar) e me shpirt artisti, i cili duke u futur në ingranazhet e politikës se diktatures komuniste, shkaktoi ndërprerje të veprimtarisë së tij artistike. Kjo e fundit, ndoshta do të linte gjurmë më të thella në kinematografine dhe fotografine shqiptare. ___________________________________________ Shkrime tjera për fotografinë në albanovaonline.com ___________________________________________